{"id":797,"date":"2007-11-25T10:22:00","date_gmt":"2007-11-25T09:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/naturvernforbundet.no\/moreogromsdal\/fylkesplanar-som-strategiske-konsekvensutgreiingar-eit-verktoy-for-betre-samfunnsplanlegging\/"},"modified":"2007-11-25T10:22:00","modified_gmt":"2007-11-25T09:22:00","slug":"fylkesplanar-som-strategiske-konsekvensutgreiingar-eit-verktoy-for-betre-samfunnsplanlegging","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/naturvernforbundet.no\/moreogromsdal\/fylkesplanar-som-strategiske-konsekvensutgreiingar-eit-verktoy-for-betre-samfunnsplanlegging\/","title":{"rendered":"Fylkesplanar som strategiske konsekvensutgreiingar- eit verkt\u00f8y for betre samfunnsplanlegging"},"content":{"rendered":"\t
\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t

Fylkesplanar som strategiske konsekvensutgreiingar- eit verkt\u00f8y for betre samfunnsplanlegging<\/h1>\n\n\t\t\t\t\t

Artikkel i KU-bulletin. <\/p><\/div>\n\n\t\t\t\t\t\n\n\t\t\t\t\t

\n\t\t\t
By Artikkelimport\u00f8r<\/span><\/div>\n\t\t\t25.11.2007 10:22<\/small>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\n

Bakgrunn<\/a><\/b><\/p>\n\n\n\n

Gjennom dei store vasskraftutbyggingskonfliktane fr\u00e5 seint p\u00e5 1960-talet til tidleg p\u00e5 1980-talet vart det tydeleg at det systemet Noreg hadde for konsesjonsbehandling av s\u00f8knader om vasskraftutbygging ikkje var tilstrekkeleg. Sj\u00f8lv om milj\u00f8- og ressursomsyn fekk st\u00f8rre gjennomslag i dei enkelte konsesjonsbehandlingane, var behandlinga samstundes prega av at det var konsekvensane av det enkelte utbyggingsprosjektet som skulle utgreiast i konsesjonsbehandlinga. Det var vanskeleg \u00e5 f\u00e5 gjennomslag for at behandlinga ogs\u00e5 skulle ta omsyn til dei kumulative verknadene, dvs. konsekvensane av at det vart stadig fleire inngrep i den unike norske vassdragsnaturen. Tidleg p\u00e5 1980-talet fekk vi difor Samla plan for vassdrag, som f\u00f8rste gang vart behandla i Stortinget i 1986.\n<\/p>\n\n\n\n

Siktem\u00e5let med Samla plan er \u00e5 f\u00e5 ei meir samla, nasjonal forvaltning av vassdraga og eit betre grunnlag for sektorplanlegging, enkeltvedtak mv. Samla plan skal indikere kva prosjekt som f\u00f8rst kan konsesjonsbehandlast og kva vassdrag eller delar av vassdrag som prim\u00e6rt b\u00f8r planleggjast til andre form\u00e5l enn vasskraftutbygging. I Samla plan er dei fleste norske vassdraga sett i samanheng med omsyn til t.d. kraftpotensiale, \u00f8konomi, naturvern-, kulturvern- og friluftslivverdiar mv.\n<\/p>\n\n\n\n

Alle prosjekt med planlagt installasjon over 1 MW eller midlare \u00e5rsproduksjon st\u00f8rre enn 5 GWh skal i utgangspunktet vurderast i Samla plan f\u00f8r konsesjonsbehandling. Samla plan er ein rullerande prosess med fleire oppdateringar i Stortinget, sist i Stortinget 1. april 1993, same dag som Verneplan IV for vassdrag vart behandla. Etter den siste rulleringa av Samla plan i Stortinget har planen to kategoriar vassdrag: <\/i>\n<\/p>\n\n\n\n

Kategori I<\/i>, som er prosjekt som kan konsesjonsbehandlast straks. <\/i>\n<\/p>\n\n\n\n

Kategori II<\/i>, som er prosjekt som f\u00f8rebels ikkje kan konsesjonsbehandlast. \n<\/p>\n\n\n\n

Det er no \u00f2g opna for administrativ behandling av prosjekt i Samla plan. Dette tyder at nye prosjekt kan plasserast i Samla plan utan at Stortinget behandlar planen. \n<\/p>\n\n\n\n

Sj\u00f8lv om systemet hadde, og har, veikskapar, jf. dei store konfliktane vi har sett den siste tida, t.d. p\u00e5 Saltfjellet, var innf\u00f8ringa av Samla plan for vassdrag eit viktig gjennombrot for heilskapstenking i norsk politikk. Samstundes var det eit gjennombrot for bruken av strategiske konsekvensutgreiingar.<\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Samla plan-modellen aktuell p\u00e5 andre sektorar?<\/a><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

I 1994 ga Karl Georg H\u00f8yer, forskingssjef p\u00e5 Vestlandsforsking, ut rapporten «Samlet plan for transportprosjekter. Om strategiske milj\u00f8konsekvensutredninger i transportsektoren.». I denne rapporten tok han til orde for \u00e5 innf\u00f8re ein samla plan for transportprosjekt. \n<\/p>\n\n\n\n

Rapporten til H\u00f8yer er ein nyttig gjennomgang av nokre av argumenta for strategiske konsekvensutgreiingar i h\u00f8ve prosjektorienterte konsekvensutgreiingar. Eg vil i denne samanhengen framheve s\u00e6rleg det H\u00f8yer kallar «problemet med dei kumulative effektane»:\n<\/p>\n\n\n\n

Dei prosjektorienterte konsekvensutgreiingane er lite eigna til \u00e5 analysere dei kumulative effektane. Med slike effektar forst\u00e5r vi kombinerte eller samla konsekvensar av ei rekke prosjekt innanfor same geografiske omr\u00e5de eller same sektor. Dessutan fangar det opp summen av mange sm\u00e5 prosjekt, der dei kvar for seg kan vere under terskelen for kravet til ei prosjektorientert konsekvensutgreiing. Det er i denne samanhengen \u00f2g viktig \u00e5 f\u00e5 fram at same type verknad, av same storleik, kan ha ulik vekt avhengig av n\u00e5r og kvar han kjem. T.d. vil dei siste negative konsekvensane ha st\u00f8rre vekt enn dei f\u00f8rste n\u00e5r vi n\u00e6rmar oss tolegrensa til \u00f8kosystemet. Og i h\u00f8ve vassdrag; dei siste vassdraga vi har att er kanskje ikkje meir verdifulle milj\u00f8messig sett enn mange av dei vi allereie har bygd ut, men dei har f\u00e5tt ein ny kvalitet: Dei er dei siste vassdraga vi har att!\n<\/p>\n\n\n\n

Den f\u00f8rste Nasjonal transportplan, for perioden 2002 \u2013 2011, blir lagt fram for Stortinget i desse dagar. Han er meint \u00e5 vere ein Samla plan for transportprosjekt (for han er ikkje ein samla plan for transport\u2026). Eg g\u00e5r ut fr\u00e5 at b\u00e5de planen, metodikk som er bruka for utarbeidinga av han mv. vil bli behandla i KU-bulletin etterkvart. Eg vil i denne artikkelen i staden ta for meg tre andre omr\u00e5de, nemleg vindkraft- og golfbaneutbygging samt «Kyoto-skog», dvs. treplanting for \u00e5 f\u00e5 klimakvotar, der eg meiner ein modell som liknar p\u00e5 Samla plan for vassdrag kan vere aktuell. \n<\/p>\n\n\n\n

Likskapen mellom skogplanting, vindkraft-, golfbane- og vasskraftutbyggingar er at dei har kumulative effektar som det er viktig \u00e5 f\u00e5 avklara f\u00f8r ein g\u00e5r inn p\u00e5 enkeltsaksbehandling av slike prosjekt. Etter mi meining er det likevel gode grunnar for \u00e5 velje eit meir regionalt verkt\u00f8y enn ein nasjonal plan, nemleg bruk av fylkesplan, for den strategiske konsekvensutgreiinga n\u00e5r det gjeld skogplanting, vindkraft- og golfbaneutbyggingar.<\/i><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Vindkraft<\/a><\/i><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Vindkraft er ei fornybar energikjelde som gir h\u00f8ve til lokal energiproduksjon p\u00e5 stader med vanskelege el-forsyningstilh\u00f8ve. Samstundes er vindkraftanlegg arealkrevjande, st\u00f8yande og kan kome i konflikt med eit \u00f8nskje om \u00e5 oppretthalde verdifulle kulturlandskap eller bevare viktige naturvernomr\u00e5de.<\/i><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Golfbanar<\/a><\/i><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Golf er ein sport som veks raskt. Han krev sm\u00e5 fysiske f\u00f8resetnader for spelarane og gir god mosjon. Det kan \u00f8konomisk vere gunstig for ein grunneigar \u00e5 bruke arealar til ein golfbane. Ulempa er at golf krev store, oftast sentrumsn\u00e6re areal, og difor ofte kjem i konflikt med rekreasjons-, kulturvern- og landbruksomsyn rundt dei st\u00f8rste byane. <\/i><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

«Kyoto-skog»<\/a><\/i><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Kyotoprotokollen fr\u00e5 1998 om utslepp av klimagassar legg til grunn at nettoendringar i klimagassutslepp og -opptak ved arealbruksendringar og skogbruk skal inkluderast i forpliktingane til landa som er omfatta av protokollen. Protokollteksten kan tolkast p\u00e5 ulike m\u00e5tar, og det er f\u00f8rebels ikkje semje om korleis landa som er omfatta av Kyotoprotokollen kan nytte t.d. nyplanting for \u00e5 f\u00e5 godkjend reduksjonar i klimagassutsleppa. Det er om lag 120 000 skogeigedommar i Noreg. Den enkelte skogeigaren vil dersom det blir semje om dette punktet i Kyotoprotokollen truleg kunne kartleggje nettoopptaket av klimagassar i skogen sin. \n<\/p>\n\n\n\n

Kvoteutvalet (NOU 2000:1 Et kvotesystem for klimagasser) meiner at ei samla vurdering er at det f\u00f8rebels er vanskeleg \u00e5 vurdere om skog er eigna til \u00e5 bli inkludert i eit nasjonalt kvotesystem for klimagassar, men meiner likevel at dette b\u00f8r gjennomf\u00f8rast etter meir utgreiing av korleis dette kan gj\u00f8rast. \n<\/p>\n\n\n\n

Sj\u00f8lv om skogplanting kan vere gunstig i h\u00f8ve klimaendringar, kan omfattande skogplanting, kanskje og med bruk av «nye» treslag som veks raskare enn dei lokale, ha omfattande verknader p\u00e5 plante- og dyreliv, h\u00f8ve til friluftsliv og rekreasjon, p\u00e5 kulturlandskap og for vassdrag. <\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Korleis kan ein bruke fylkesplanen som verkt\u00f8y?<\/a><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Sj\u00f8lv om b\u00e5de omfattande skogplanting, vindkraft- og golfbaneutbyggingar i dei nokre h\u00f8ve vil vere omfatta av forskrift 21. mai 1999 nr. 502 om konsekvensutredninger, gjeld dette berre det enkelte utbyggingsprosjektet. Dette har to viktige veikskapar: For det f\u00f8rste f\u00e5r styresmaktene ikkje i tilstrekkeleg grad h\u00f8ve til \u00e5 vurdere dei kumulative verknadene av tap av byn\u00e6re kulturlandskap, dyrka mark, rekreasjonsomr\u00e5de mv., dette gir etter mi meining manglande grunnlag for politiske avgjerder. For det andre vil nokre utbyggjarar bruke ressursar p\u00e5 \u00e5 planleggje prosjekt som er s\u00e5 konfliktfylte, t.d. i h\u00f8ve internasjonale naturvernavtalar, at det er sv\u00e6rt urealistisk om dei har h\u00f8ve til \u00e5 bli godkjende, etter mi meining har manglande signalar fr\u00e5 styresmaktene tidleg i planfasa skulda for denne un\u00f8dvendige ressursbruken og dei konfliktane vi ofte ser i slike saker.\n<\/p>\n\n\n\n

Samla plan for vassdrag blir som tatt opp over behandla av NVE og i nokre h\u00f8ve av Stortinget. N\u00e5r det gjeld heilskaplege (strategiske) vurderingar av planar for skogplanting, vindkraft- og golfbaneutbyggingar, er fylkesplanen etter mi meining eit meir eigna verkt\u00f8y. Dels av di slike prosjekt er mindre aktuelle i nokre fylke, men mest av di det regionale niv\u00e5et i Noreg er det mest relevante for slike saker b\u00e5de i h\u00f8ve n\u00e6ringsutvikling, landbruk, milj\u00f8vern, kulturvern oa. \n<\/p>\n\n\n\n

Det er knytt mange gode \u00f8nskjer til fylkesplanen som planverkt\u00f8y, konkrete resultat er det d\u00e5rleg med. N\u00e5r eg likevel gjer framlegg om \u00e5 nytte fylkesplanverkt\u00f8yet p\u00e5 s\u00e5 kontroversielle omr\u00e5de som vindkraft- og golfbaneutbyggingar, er dette ikkje berre av di eg er naiv. Eg foresl\u00e5r nemleg \u00f2g \u00e5 knyte rettsverknader til planen.<\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Rettsverknader av planar<\/a><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Stadfesta reguleringsplan gir h\u00f8ve til \u00e5 krevje oreigning av areal for \u00e5 gjennomf\u00f8re planen. Dette kallar vi ein rettsverknad av planen (det er fleire rettsverknader b\u00e5de for reguleringsplan og kommunedelplan). Rettsverknader m\u00e5 f\u00f8lgje av lov, planar og strategiar som er fastsett p\u00e5 politisk grunnlag, og som difor bind t.d. saksbehandlinga i departementa, har ikkje rettsverknader. Det at det er knytt rettsverknader til ein plan er den eine m\u00e5ten \u00e5 l\u00f8fte planen opp fr\u00e5 \u00e5 vere ei samling av gode \u00f8nskje om utviklinga p\u00e5 omr\u00e5det. Styresmaktene har stort sett berre eit alternativ til \u00e5 knyte rettsverknader til ein plan for \u00e5 f\u00e5 gjennomf\u00f8rt han; det er \u00e5 knyte \u00f8konomiske ulemper eller fordelar til han. \n<\/p>\n\n\n\n

N\u00e5r det gjeld rettsverknader av Samla plan for vassdrag, kan t.d. Norges vassdrags- og energidirektorat (NVE) berre ta imot til konsesjonsbehandling vasskraftutbyggingssaker som er plasserte i kategori I eller er friteke fr\u00e5 Samla plan. Prosjekt som ikkje tidlegare er behandla i Samla plan m\u00e5 f\u00f8rst avklarast i h\u00f8ve Samla plan, og dei kan berre konsesjonsbehandlast dersom dei blir plasserte i kategori I (jf. vassdragslova \u00a7 125 og vassdragsreguleringslova \u00a7 7). \n<\/p>\n\n\n\n

Vindkraftutbyggingar krev konsesjon etter energilova. Konkret b\u00f8r styresmaktene etter mi meining setje som vilk\u00e5r for at konsesjonsbehandling av vindkraftanlegg at det ligg f\u00f8re ein fylkesplan der det er gitt h\u00f8ve til \u00e5 plassere vindkraftanlegg p\u00e5 den aktuelle staden.\n<\/p>\n\n\n\n

Dei fleste golfbaneutbyggingar treng l\u00f8yve til omdisponering av jord etter jordlova. Etter mi meining b\u00f8r det setjast som vilk\u00e5r for slik omdisponering av golfbaneutbyggingar er dr\u00f8fta i ein fylkesplan.\n<\/p>\n\n\n\n

Dersom det skulle bli aktuelt med eit system der skogplanting gir skogeigaren «klimakvotar» som kan seljast til industri og liknande, kan det t.d. vere eit krav for \u00e5 f\u00e5 godskrive slike kvotar at det ligg f\u00f8re ein fylkesplan som seier noko om skogplanting, treslagsskifte osb.<\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Kva skjer framover?<\/a><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Planlovutvalet er i arbeid. Dette var ei meiningsytring fr\u00e5 meg. Er det nokon som er samde eller usamde med meg? KU-bulletin treng fleire innlegg om kva planlovutvalet kan gj\u00f8re for \u00e5 f\u00e5 eit betre system for konsekvensutgreiingar i Noreg.\n<\/p>\n\n\n\n

Det er til slutt verd \u00e5 nemne nokre initiativ som har inspirert meg til \u00e5 skrive denne artikkelen. I Rogaland vart det i 1998 starta eit arbeid med ein «Egnethetsanalyse for vindkraft i Rogaland», etter det eg har forst\u00e5tt med bruk av GIS-verkt\u00f8y. Hordaland fylkeskommune har starta arbeidet med ein fylkesdelplan for vindkraft og Naturvernforbundet i Oslo og Akershus oppretta i mai 2000 eit «golfnettverk» av dei lokallaga av Norges Naturvernforbund i regionen som arbeider med (eller kanskje mot) golfbaneutbyggingar.<\/b>\n<\/p>\n\n\n\n

Referansar:<\/a><\/b>\n<\/p>\n\n\n\n